Sữa tăng cân cho bé: Cách lựa chọn và lưu ý khi sử dụng

Trong những trường hợp này, sữa tăng cân cho bé thường được xem như giải pháp hỗ trợ giúp bé bổ sung năng lượng và dưỡng chất. Tuy nhiên, liệu sữa tăng cân có thực sự là cách tối ưu để giúp trẻ phát triển khỏe mạnh và toàn diện? Cùng VitaDairy tìm hiểu qua bài viết sau!

Thế nào là nhẹ cân, chậm tăng cân ở bé?

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), để đánh giá bé có bị nhẹ cân hay không, người ta dựa vào chỉ số cân nặng theo tuổi (WAZ), tức là so sánh cân nặng của bé với mức chuẩn của trẻ cùng độ tuổi và giới tính. Nếu cân nặng của bé thấp hơn chuẩn WAZ của WHO (dưới -2 độ lệch chuẩn), bé được xếp vào nhóm nhẹ cân [1].

Trong khi đó, chậm tăng cân là tình trạng trẻ có tốc độ tăng cân thấp hơn so với mức tăng cân trung bình theo lứa tuổi. Tình trạng này thường được theo dõi và đánh giá qua biểu đồ tăng trưởng, giúp phụ huynh và bác sĩ quan sát rõ diễn tiến phát triển của trẻ theo từng giai đoạn [2].

Trẻ được xem là nhẹ cân khi cân nặng theo tuổi thấp hơn chuẩn tăng trưởng của WHO

Trẻ nhẹ cân, chậm tăng cân có thể do nhiều nguyên nhân. Hiểu rõ điều này sẽ giúp phụ huynh chọn giải pháp phù hợp cho con.

Vì sao bé nhẹ cân/chậm tăng cân?

Thiếu dinh dưỡng

Thiếu dinh dưỡng là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến tăng trưởng kém ở trẻ nhỏ, trong đó có tình trạng nhẹ cân theo tuổi [3]. Một số dinh dưỡng mà trẻ nhẹ cần thường thiếu hụt bao gồm:

• Thiếu năng lượng kéo dài, ăn không đủ calo;
• Thiếu protein (chất đạm);
• Ăn không đủ carbohydrate, chất béo, canxi, kẽm, sắt, vitamin A, thiamin, niacin,...

Thiếu dinh dưỡng là một trong những nguyên nhân dẫn đến tình trạng nhẹ cân ở trẻ

Khả năng hấp thu kém

Mẹ có thể hiểu đơn giản, kém hấp thu là khi bé ăn vào nhưng cơ thể không sử dụng được trọn vẹn dưỡng chất, khiến năng lượng nạp vào không đủ cho tăng trưởng và dễ dẫn đến nhẹ cân/chậm tăng cân. Tình trạng này thường liên quan đến bệnh lý tiêu hóa, thiếu dinh dưỡng kéo dài hoặc yếu tố di truyền.

Mẹ cũng có thể nhận diện trẻ kém hấp thu qua một số dấu hiệu thường gặp như: bé ăn uống kém đa dạng, kén chọn. Về tiêu hóa, trẻ có thể gặp tình trạng tiêu chảy kéo dài, phân lỏng, nhầy mỡ, bạc màu hoặc kèm chướng bụng, đầy hơi, đau bụng.

Ngoài ra, kém hấp thu còn có thể biểu hiện qua chán ăn, mệt mỏi, da nhợt nhạt, thiếu máu, viêm da,...

Sinh lý bẩm sinh

Một số bé nhẹ cân/chậm tăng cân là do yếu tố di truyền từ bố mẹ, vì gen có thể ảnh hưởng khoảng 56-95% đến cân nặng và tốc độ tăng cân của trẻ trong 3 năm đầu đời [4].

Ngoài ra, những trẻ sinh non hoặc nhỏ hơn so với tuổi thai thường có nguy cơ nhẹ cân cao hơn và cần nhiều thời gian hơn để bắt kịp đà tăng trưởng so với trẻ sinh đủ tháng [5].

Lối sống và tâm lý

Cách chăm sóc và tương tác của người lớn cũng ảnh hưởng đến cân nặng của trẻ. Bé được cha mẹ quan tâm, trò chuyện tích cực trong bữa ăn thường tăng cân tốt hơn [6], trong khi việc bỏ mặc, ép trẻ ăn [7] hoặc môi trường sống chưa đảm bảo có thể tác động không tốt đến sự phát triển của bé [8].

Tương tác tích cực trong bữa ăn có thể giúp bé tăng cân tốt hơn

Bé bị ảnh hưởng thế nào khi nhẹ cân/chậm tăng cân?

Tình trạng chậm tăng cân hoặc nhẹ cân kéo dài có thể ảnh hưởng đến nhiều khía cạnh của bé.

Ảnh hưởng đến thể chất

Chậm tăng cân kéo dài không chỉ ảnh hưởng trước mắt mà còn có thể tác động đến tầm vóc và thể lực lâu dài của trẻ. Nghiên cứu cho thấy, trẻ tăng cân kém trong những năm đầu đời có nguy cơ thấp hơn so với bạn bè khi đến tuổi đi học, dậy thì và thậm chí ảnh hưởng đến chiều cao trưởng thành.

Bên cạnh đó, trẻ chậm tăng cân cũng dễ gặp tình trạng chậm phát triển vận động thô như ngồi, bò, đi, và có nguy cơ chậm hơn về ngôn ngữ so với trẻ phát triển bình thường.

Trẻ chậm tăng cân có thể chậm phát triển vận động thô (ngồi, bò, đi,...)

Ảnh hưởng đến hệ miễn dịch

Khi trẻ nhẹ cân, chậm tăng cân do thiếu dinh dưỡng, hệ miễn dịch yếu hơn, khiến bé dễ ốm vặt, đặc biệt là các bệnh nhiễm trùng hô hấp và tiêu hóa, tái đi tái lại. Trẻ nhẹ cân, chậm tăng cân cũng có nguy cơ tử vong do các bệnh này cao hơn nhiều so với trẻ bình thường [9].

Ảnh hưởng đến sự phát triển trí não và nhận thức

Trẻ nhẹ cân có thể chậm hơn về nhận thức và vận động. Nhẹ cân kéo dài còn ảnh hưởng đến IQ, học tập, ngôn ngữ và kỹ năng giao tiếp. Ngoài ra, nhiều nghiên cứu cho thấy các kỹ năng đọc, viết và toán học của trẻ nhẹ cân cũng thường kém hơn so với bạn bè cùng lứa [10].

Nhẹ cân kéo dài ảnh hưởng đến IQ, khả năng học tập, ngôn ngữ của trẻ

Ảnh hưởng đến tâm lý - xã hội và cảm xúc

Trẻ nhẹ cân thường ít hòa đồng, khó tập trung và dễ lo lắng, ảnh hưởng đến sinh hoạt và học tập hằng ngày [10]. Về lâu dài, các nghiên cứu cho thấy nhóm trẻ này có nguy cơ lo âu, thu mình,... hoặc cáu gắt, khó kiểm soát hành vi,... hơn so với trẻ phát triển bình thường [11].

Trên thực tế, nhiều phụ huynh đã cân nhắc sử dụng sữa tăng cân cho bé khi lo lắng về tình trạng chậm tăng cân hoặc nhẹ cân. Tuy vậy, không ít phụ huynh vẫn băn khoăn về lợi ích thực sự của những dòng sản phẩm này.

Sữa tăng cân cho bé có phải là giải pháp tối ưu?

Sữa tăng cân cho bé là gì?

“Sữa tăng cân cho bé” là cách gọi chung các sản phẩm dinh dưỡng mang lại lợi ích hỗ trợ tăng cân cho trẻ, thông qua việc bổ sung năng lượng và các dưỡng chất thiết yếu khi khẩu phần ăn hằng ngày chưa đáp ứng đủ nhu cầu. Tùy từng sản phẩm, đậm độ năng lượng có thể ở mức chuẩn hoặc cao hơn nhằm bù đắp phần năng lượng thiếu hụt, giúp trẻ tăng cân một cách khoa học và cân đối.

Sữa tăng cân cho bé thường cao năng lượng và bổ sung các dưỡng chất cần thiết

Sữa tăng cân giúp bé cải thiện cân nặng như thế nào?

Trong nhiều trường hợp, sữa tăng cân là giải pháp hỗ trợ cải thiện cân nặng hiệu quả, đặc biệt với bé cần bổ sung năng lượng hoặc tiêu hóa kém.

Các sản phẩm thường được cân chỉnh năng lượng phù hợp, bổ sung đầy đủ đạm, chất béo, carbohydrate cùng vitamin và khoáng chất, giúp bù phần dinh dưỡng còn thiếu. Nhiều loại sữa còn chứa đạm whey hoặc chất béo MCT để hỗ trợ hấp thu và cải thiện tốc độ tăng cân.

Tuy nhiên, mẹ cần lưu ý, sữa tăng cân không thể thay thế bữa ăn chính của bé. Do đó, mẹ cần xây dựng cho bé chế độ ăn cân đối kết hợp cùng bữa sữa để mang lại hiệu quả lâu dài.

Cách lựa chọn sữa tăng cân cho bé phù hợp

Chọn sữa theo độ tuổi

Nhu cầu dinh dưỡng của bé sẽ khác nhau ở từng độ tuổi. Vì vậy, khi cho bé sử dụng sữa tăng cân, mẹ cần lưu ý:

• Trẻ 6-24 tháng tuổi: WHO khuyến cáo vẫn nên duy trì bú mẹ đến 2 tuổi kết hợp ăn dặm. Tuy nhiên, nếu bé không thể bú mẹ đầy đủ hoặc khẩu phần hằng ngày chưa đáp ứng nhu cầu, mẹ có thể tham khảo ý kiến chuyên gia để lựa chọn sản phẩm dinh dưỡng dùng kèm phù hợp với bé;
• Trẻ trên 2 tuổi: Lúc này, bé đã ăn thô đa dạng hơn. Nếu bữa ăn hằng ngày chưa cung cấp đủ năng lượng, mẹ có thể cân nhắc bổ sung sữa tăng cân cho bé. Và tốt nhất nên trao đổi cùng chuyên gia để chọn sản phẩm phù hợp với nhu cầu năng lượng của trẻ, tính cả khẩu phần ăn hằng ngày.

Trao đổi với chuyên gia để lựa chọn được sản phẩm phù hợp với nhu cầu năng lượng của bé

Chọn sữa theo tình trạng sức khỏe của bé

Bên cạnh độ tuổi, tình trạng sức khỏe và tiêu hóa cũng là yếu tố quan trọng khi chọn sữa tăng cân cho bé.

• Bé nhẹ cân nhưng tiêu hóa tốt: Ưu tiên sữa có đậm độ năng lượng cao, kết hợp bữa ăn đa dạng để đảm bảo dinh dưỡng cân đối;
• Bé hay rối loạn tiêu hóa (tiêu chảy, táo bón): Chọn sữa bổ sung chất xơ hòa tan (FOS/GOS) và probiotics giúp bé cân bằng hệ vi sinh đường ruột, hấp thu tốt hơn;
• Bé dị ứng đạm sữa bò: Có thể cân nhắc sữa thủy phân, sữa axit amin,... theo tư vấn của bác sĩ.

Thành phần dinh dưỡng đầy đủ và cân đối

Khi chọn sữa tăng cân cho trẻ, mẹ nên ưu tiên sản phẩm có bảng thành phần cân đối và đầy đủ, bao phủ các nhóm dưỡng chất quan trọng dưới đây.

Nhóm dưỡng chất bổ sung năng lượng

Đây là nhóm dưỡng chất nền tảng cho quá trình tăng cân, giúp bé có đủ năng lượng cho hoạt động và tăng trưởng. Vì vậy, mẹ nên chọn sữa tăng cân cho bé có:

• Đạm chất lượng cao, dễ hấp thu, giúp bé xây dựng khối cơ như đạm whey;
• Chất béo chuỗi trung bình như MCT giúp cung cấp nhiều calo, dễ tiêu hóa, giúp bé nhận năng lượng nhanh;
• Carbohydrate giúp cung cấp năng lượng cho các hoạt động hằng ngày của bé.

Nhóm cải thiện khả năng hấp thu và vị giác

Để tăng cân hiệu quả, bé không chỉ cần ăn đủ mà còn phải tiêu hóa tốt và ăn ngon miệng. Mẹ có thể chọn loại sữa tăng cân cho bé chứa:

• Chất xơ hòa tan (FOS, GOS) và lợi khuẩn probiotics: giúp cân bằng hệ vi sinh đường ruột, hỗ trợ tiêu hóa khỏe mạnh và cải thiện khả năng hấp thu của bé;
• Kẽm: hỗ trợ kích thích vị giác, giúp bé ăn ngon miệng hơn.

Sữa tăng cân cho bé cần có dưỡng chất cải thiện hấp thu và vị giác, giúp bé ăn ngon

Nhóm dưỡng chất tăng trưởng và phát triển toàn diện

Sữa tăng cân cho bé nên có thêm các dưỡng chất hỗ trợ phát triển chiều cao, xương khớp và chức năng cơ thể:

• Bộ 3 canxi, vitamin D3, K2: Giúp xây dựng xương răng chắc khỏe, tăng hấp thu canxi và đưa canxi vào đúng mô xương, hạn chế lắng đọng không mong muốn;
• Sắt: Tham gia vào quá trình chuyển hóa, hỗ trợ phát triển cơ bắp, hệ thần kinh và các chức năng tế bào.

Thương hiệu uy tín và nguồn gốc rõ ràng

Mẹ nên ưu tiên các loại sữa bột giúp tăng cân có giấy phép lưu hành hoặc chứng nhận từ Bộ Y tế, thông tin nhãn mác rõ ràng. Đồng thời, phụ huynh nên tránh các sản phẩm quảng cáo phóng đại nhưng không chứng minh được chất lượng hay xuất xứ.

Những lưu ý khi sử dụng sữa tăng cân cho bé

Khi cho bé dùng sữa tăng cân, mẹ cần lưu ý một số điểm quan trọng để đạt hiệu quả tốt và an toàn:

• Pha sữa và cho bé uống theo hướng dẫn của nhà sản xuất;
• Tham khảo thêm hướng dẫn từ chuyên gia;
• Kết hợp sữa tăng cân cho bé với chế độ ăn, sinh hoạt cân đối để tăng cân hiệu quả;
• Theo dõi chỉ số cân nặng và sức khỏe tiêu hóa của bé để điều chỉnh kịp thời.

Kết luận

Tăng cân cho bé là một hành trình dài, cần kiến thức đúng và sự kiên trì từ phụ huynh. Trong đó, sữa tăng cân cho bé là công cụ hỗ trợ, không thể thay thế hoàn toàn bữa ăn chính. Để bé phát triển khỏe mạnh và toàn diện, mẹ nên kết hợp sữa với chế độ dinh dưỡng cân đối, vận động hợp lý và yêu thương, chăm sóc đúng cách trong suốt quá trình nuôi dưỡng.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Li H, Yuan S, Fang H, Huang G, Huang Q, Wang H, Wang A. Prevalence and associated factors for stunting, underweight and wasting among children under 6 years of age in rural Hunan Province, China: a community-based cross-sectional study. BMC Public Health. 2022; 22:483. doi:10.1186/s12889-022-12875-w
2. Wang, G. et al. Weight Gain in Infancy and Overweight or Obesity in Childhood across the Gestational Spectrum: a Prospective Birth Cohort Study. Sci. Rep. 6, 29867; doi: 10.1038/srep29867 (2016) 
3. Zhang, Z., Li, F., Hannon, B. A., Hustead, D. S., Aw, M. M., Liu, Z., Chuah, K. A., Low, Y. L., & Huynh, D. T. T. (2021). Effect of Oral Nutritional Supplementation on Growth in Children with Undernutrition: A Systematic Review and Meta-Analysis. Nutrients, 13(9), 3036. https://doi.org/10.3390/nu13093036
4. Demerath, E., Choh, A., Czerwinski, S., Lee, M., Sun, S., Chumlea, W., Duren, D., Sherwood, R., Blangero, J., Towne, B., & Siervogel, R. (2007). Genetic and environmental influences on infant weight and weight change: The Fels longitudinal study. American Journal of Human Biology, 19. https://doi.org/10.1002/ajhb.20660. 
5. Sania, A., Spiegelman, D., Rich-Edwards, J., Hertzmark, E., Mwiru, R., Kisenge, R., & Fawzi, W. (2015). The contribution of preterm birth and intrauterine growth restriction to childhood undernutrition in Tanzania.. Maternal & child nutrition, 11 4, 618-30 . https://doi.org/10.1111/mcn.12123. 
6. Boucheron, P., Bhopal, S., Verma, D., Roy, R., Kumar, D., Divan, G., & Kirkwood, B. (2020). Observed feeding behaviours and effects on child weight and length at 12 months of age: Findings from the SPRING cluster-randomized controlled trial in rural India. PLoS ONE, 15. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0237226. 
7. Bergamini, M., Simeone, G., Verga, M., Doria, M., Cuomo, B., D'Antonio, G., Iacono, D., Di Mauro, G., Leonardi, L., Miniello, V., Palma, F., Scotese, I., Tezza, G., Caroli, M., & Vania, A. (2022). Complementary Feeding Caregivers’ Practices and Growth, Risk of Overweight/Obesity, and Other Non-Communicable Diseases: A Systematic Review and Meta-Analysis. Nutrients, 14. https://doi.org/10.3390/nu14132646. 
8. Lin, J., & Feng, X. (2023). Exploring the impact of water, sanitation and hygiene (WASH), early adequate feeding and access to health care on urban–rural disparities of child malnutrition in China. Maternal & Child Nutrition, 19. https://doi.org/10.1111/mcn.13542. 
9. Rytter, M., Kolte, L., Briend, A., Friis, H., & Christensen, V. (2014). The Immune System in Children with Malnutrition—A Systematic Review. PLoS ONE, 9. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0105017. 
10. Suryawan, A., Jalaludin, M. Y., Poh, B. K., Sanusi, R., Tan, V. M. H., Geurts, J. M., & Muhardi, L. (2022). Malnutrition in early life and its neurodevelopmental and cognitive consequences: a scoping review. Nutrition Research Reviews, 35(1), 136–149. doi:10.1017/S0954422421000159
11. Cimino, S., Cerniglia, L., Almenara, C., Ježek, S., Erriu, M., & Tambelli, R. (2016). Developmental trajectories of body mass index and emotional-behavioral functioning of underweight children: A longitudinal study. Scientific Reports, 6. https://doi.org/10.1038/srep20211.